ATEX 2014/34/EU

Uitrusting in explosieve omgevingen

De ATEX-richtlijn (2014/34/EU) regelt uitrusting en beschermingssystemen die worden gebruikt in explosieve omgevingen. Het doel is te voorkomen dat elektrische of mechanische uitrusting leidt tot ontsteking van gas, damp of stof. Dit geldt zowel voor machinefabrikanten, integratoren, exploitanten als componentleveranciers.

Wat houdt de ATEX-richtlijn in?

1. Wanneer geldt ATEX?

   De richtlijn geldt voor alle uitrusting die kan worden gebruikt in omgevingen waar een explosieve atmosfeer kan ontstaan.
   - Gas, damp of nevel (bijv. chemische industrie, raffinaderijen)
   - Stof en poeder (bijv. voedsel, zaagmolen, landbouw)

   Voorbeelden:
   - Een motor in een silo
   - Een ventilator in een kleurenmagazijn
   - Een sensor in een gasleiding

   Al deze moeten ATEX-gecertificeerd zijn volgens de juiste zone en categorie.

   
   

2. Classificatie - zones en categorieën

   ATEX is onderverdeeld in twee gebieden en meerdere categorieën:

   Gebied	Zone	Atmosfeer	Uitrustingscategorie
   Gas	Zone 0	Continue explosieve atmosfeer	Categorie 1G
   Gas	Zone 1	Spontane explosieve atmosfeer	Categorie 2G
   Gas	Zone 2	Zeldzaam en kortstondig	Categorie 3G
   Stof	Zone 20	Continue explosieve atmosfeer	Categorie 1D
   Stof	Zone 21	Spontane explosieve atmosfeer	Categorie 2D
   Stof	Zone 22	Zeldzaam en kortstondig	Categorie 3D

   Tip: Begin altijd met het bepalen van welk gebied de uitrusting zal worden gebruikt - dit bepaalt het verdere ontwerp en documentatie.

   
   

3. Markering - wat CE + EX betekent

Alle producten die onder ATEX vallen, moeten CE-gemarkeerd zijn en voorzien zijn van de EX-symbool. Voorbeeld van markering: II 2G Ex db IIB T4 Gb

Hier betekent:
II - Uitrusting voor oppervlakken (geen mijnbouw)
2G - Zone 1, gas
Ex db - Soort bescherming (drukbehuizing)
IIB - Gasgroep
T4 - Maximale omgevingswarmte
Gb - Beschermingsniveau

Noex-tip: De markering moet zowel op het product als in het technische dossier worden opgenomen - anders is de CE-markering ongeldig.

4. CE-markering en documentatie

Om een ATEX-product te CE-markeren, is vereist:

1. Risicoanalyse voor explosiegevaar

2. Classificatie van zones en categorie

3. Beoordeling van ontstekingsbronnen (statische elektriciteit, wrijving, vonken, warmte)

4. Testen en verificatie van de uitrusting

5. Technische documentatie volgens bijlage III

6. Verklaring van overeenstemming en CE/EX-markering

Volgens artikel 13 moeten producten in categorie 1 (hoog risico) worden beoordeeld door een aangewezen instantie (Notified body).

5. Eisen voor gebruiksaanwijzing

De gebruiksaanwijzing moet bevatten:

• Zone-toewijzing en categorie

• Temperatuurgrenzen

• Type bescherming

• Bijzondere voorwaarden voor gebruik ("X-markering")

• Onderhoud en controle-intervallen

  Veelgemaakte fout: Standaardteksten kopiëren - elke omgeving vereist een unieke risicoanalyse.

Technische beschrijving - ATEX voor professionals

Artikel 1-3: Reikwijdte en definities

ATEX geldt voor:

• Machines, componenten en beschermingssystemen die een ontstekingsbron kunnen worden.

• Mechanische uitrusting (lagers, ventilatoren, schakelaars, pompen).

• Elektrische uitrusting (motoren, sensoren, besturingskasten)

• Beschermingssystemen (brandkleppen, afsluitkleppen).

Uitzonderingen: medische apparatuur, persoonlijke bescherming, bepaalde voertuigen.

Bijlage II - Basisgezondheids- en veiligheidsvereisten

Eisen voor:

• Temperatuurcontrole

• Mechanische sterkte

• Materiaalkeuze en ontstekingsrisico

• Statische elektriciteit

• Aardings- en potentiaalvereffening

• Constructie van afdichtingen en behuizingen

Noex-tip: Koppel je risicoanalyse direct aan de Bijlage II-eisen - dan wordt de CE-beoordeling eenvoudiger en is de traceerbaarheid duidelijk.

Praktisch voorbeeld - ventilatormotor in Zone 1

Scenario: Een elektromotor drijft een ventilator aan in een ventilatiesysteem voor oplosmiddelen.

Eisen volgens ATEX:

• Categorie 2G (Zone 1, gas)

• EX-markering: II 2G Ex eb IIB T3 Gb

• Type bescherming: verhoogde veiligheid ("eb")

• Maximale omgevingswarmte: 200°C

• De motor moet geaard zijn, vonkonderdrukkende borstels hebben en getest zijn op temperatuur.

Goed praktijkvoorbeeld: Documenteer testresultaten, tekeningen en certificaten in een gezamenlijke EX-map in Noex docs - dit is vereist bij controle.

Voorbeelden van ontstekingsbronnen (volgens EN1127-1)

• Hete oppervlakken

• Mekanische vonken

• Elektriciteit / statische lading

• Vlammen / hete gassen

• Compressie

• Elektromagnetische golven

• Chemische reacties

Zo denk je: Een vonk van 0,3 mm in een mengsel van lucht en gas is voldoende voor ontsteking - daarom is ATEX zo strikt.

Technische documentatie-eisen (Bijlage III)

Moet bevatten:

• Tekeningen en schema's

• Risicoanalyse (incl. zoneclassificatie)

• Materiaal specificatie

• Testprotocollen

• Verklaring van overeenstemming

• Notified Body-certificaat (indien van toepassing)

De documentatie moet ten minste 10 jaar worden bewaard nadat het product op de markt is gebracht.

Gevolgen van niet-naleving van ATEX

• Verkoopstop of terugroepactie

• Ingezogen CE/EX-certificaat

• Aansprakelijkheid bij ongevallen

• Aansprakelijkheid bij ontploffingen

Voorbeeld: In 2022 veroorzaakte een stofexplosie in een zaagmolen in Polen grote schade - de uitrusting had geen correcte ATEX-classificatie.

Veelvoorkomende fouten om te vermijden

• Verkeerde zonebeoordeling (bijv. Zone 2 gecategoriseerd als Zone 1)

• Alleen elektrische componenten beoordelen - ook mechanische kunnen vonken veroorzaken

• Geen gedocumenteerde ontstekingsanalyse

• Ontbrekende EX-markering in de gebruiksaanwijzing

• Gebruik van componenten zonder certificaat van een Notified Body

FAQ ATEX 2014/34/EU

1. Wat betekent ATEX?
   Antwoord: ATEX komt van het Franse "ATmosphères EXplosibles" en verwijst naar uitrusting voor explosieve omgevingen.

   
   

2. Moeten alle producten in industriële omgevingen ATEX-gecertificeerd zijn?
   Antwoord: Nee, alleen diegene die worden gebruikt waar explosieve atmosfeer kan voorkomen.

   
   

3. Geldt ATEX ook voor stof?
   Antwoord: Ja, stof (meel, hout, suiker, metaal) kan een explosieve atmosfeer creëren en valt onder de richtlijn.

   
   

4. Hoe lang is een ATEX-certificering geldig?
   Antwoord: Zolang het product niet wezenlijk wordt gewijzigd of geüpdatet met nieuwe componenten.