Een systematisch raamwerk voor risicobeoordeling en risicoreductie bij machineontwerp

Bij het ontwikkelen van machines volstaat het niet om alleen te focussen op functie en prestaties. Het ontwerp moet ook voldoen aan veiligheidsprincipes volgens internationale standaarden. De meest centrale hiervan is ISO 12100:2010, die fungeert als kader voor risicoanalyse en risicobeoordeling gedurende de gehele levenscyclus van de machine. 

In dit artikel bespreken we de methodiek van de standaard voor risicoreductie, hoe risico's worden geclassificeerd en welke rol de ontwerper speelt in het werk met machineveiligheid en CE-markering. 

Algemene principes volgens ISO 12100

De standaard benadrukt dat de risicobeoordeling rekening moet houden met: 

• Het beoogde gebruik van de machine en redelijkerwijs te voorziene verkeerd gebruik. 

• Alle fasen van de levenscyclus: ontwerp, transport, installatie, gebruik, onderhoud en ontmanteling. 

• Mensenlijke interactie in elke stap. 

• Ergonomie en gebruiksvriendelijkheid, inclusief bedieningsinterfaces. 

Het proces moet systematisch, iteratief en goed gedefinieerd zijn.

Driedelig strategie voor risicoreductie 

ISO 12100 beschrijft een hiërarchie in drie niveaus, die altijd in volgorde moeten worden gevolgd: 

1. Inherente veilige ontwerpmaatregelen

Hier moeten de risico's worden geëlimineerd bij de bron door ontwerp, bijvoorbeeld door: 

• Het minimaliseren van opgeslagen energie

• Het verwijderen van scherpe randen 

• Het beperken van de toegang tot gevaarlijke gebieden

2. Beschermingsmaatregelen en aanvullende veiligheidssystemen

Wanneer eliminatie door ontwerp niet mogelijk is, moeten beschermingen worden geïmplementeerd, zoals:

• Vaste of beweegbare afschermingen

• Noodstop en veiligheidsschakelaars

• Lichtschermen en aanwezigheidsdetectoren 

3. Gebruikersinformatie

Voor resterende risico's is duidelijke informatie vereist, bijvoorbeeld: 

• Handleidingen en instructies

• Waarschuwingsborden en etikettering

• Aanbevelingen voor persoonlijke beschermingsmiddelen 

• Opleidingseisen

Strategie voor risicobeoordeling

Voor het uitvoeren van de risicobeoordeling specificeert ISO 12100 de volgende stappen: 

1. Definieer de grenzen en het gebruik van de machine

2. Identificeer risico-oorzaken en risicovolle situaties

3. Schat het risiconiveau in (ernst x waarschijnlijkheid) 

4. Bepaal of risicoreductie noodzakelijk is

5. Paseer maatregelen volgens het driestapsmodel toe

6. Beoordeel de resterende of nieuwe risico's opnieuw

Het proces wordt herhaald totdat de risico's op een acceptabel niveau zijn. 

Verantwoordelijkheid van de ontwerper in risicoreductie

De ontwerper speelt een centrale rol in zowel de implementatie van beschermingsmaatregelen als in de communicatie van resterende risico's. 

Dit omvat onder andere: 

• Ontwerpaanpassingen en veiligheidsoplossingen

• Documentatie van risicobeoordeling en maatregelen

• Technisch dossier en gebruiksaanwijzingen 

Classificatie van risico's 

ISO 12100 bevat een gedetailleerde lijst van gevaren die zich bij machines kunnen voordoen. 

Enkele voorbeelden: 

• Mechanisch: Klemmen, verstrikking, vallende onderdelen

• Elektrisch: elektrocutie, kortsluiting 

• Thermisch: brandwonden door hete oppervlakken 

• Geluids- en trillingen: gehoorbeschadiging, trillingsschade 

• Straling: laser, UV of IR

• Chemische stoffen: giftige of corrosieve stoffen

• Ergonomie: slechte werkhoudingen, repetitieve bewegingen

• Omgevingsfactoren: stof, vocht, extreme temperaturen

• Gevaar in combinatie: wanneer meerdere gevaren samenwerken 

Deze classificatie kan worden gezien als een checklist die ontwerpers helpt essentiële risico's niet over het hoofd te zien tijdens het ontwikkelingsproces. 

Conclusie

ISO 12100:2010 biedt een duidelijke en herbruikbare methode om: 

• Risico's op machines te identificeren en analyseren

• Risico's stap voor stap te verminderen via ontwerp, bescherming en informatie

• Zorgen ervoor dat machines voldoen aan de eisen voor CE-markering.

Door volgens de standaard te werken, kunnen bedrijven machines creëren die niet alleen effectief zijn, maar ook intrinsiek veilig en juridisch houdbaar. 

Wilt u zien hoe Noex het hele proces van risicobeoordeling en CE-markering kan digitaliseren?  Boek hier een demo!